“Hồi ký với tự truyện khác nhau chỗ nào?” – Một người bạn từng hỏi mình như thế khi chúng mình đi cafe sách. Và mình biết, đây cũng là thắc mắc chung của rất nhiều người, vì hai khái niệm này có không ít tương đồng cùng kể về cuộc đời của nhân vật, cùng xuất phát từ trải nghiệm cá nhân của tác giả.
Nhưng thực tế, hồi ký và tự truyện là hai thể loại khác nhau, ở cả góc nhìn, mục đích và cách kể lại ký ức. Vậy hồi ký là gì? Và hồi ký khác tự truyện ở điểm nào? Bài viết này sẽ giúp bạn phân biệt một cách rõ ràng và dễ hiểu nhất.
1. Khái niệm hồi ký và tự truyện
1.1. Hồi ký
Hồi ký là một thể loại sáng tác thuộc nhóm ký, chủ yếu là lời trần thuật của tác giả về những sự kiện cụ thể, có thật xảy ra trong cuộc đời mình. Một cuốn hồi ký, dù dựa trên những sự kiện có thật, vẫn mang tính chủ quan bởi được kể lại qua lăng kính, trí tưởng tượng, sự sáng tạo và văn phong riêng của người viết.
1.2. Tự truyện
Tự truyện là một thể loại sáng tác bằng văn xuôi, trong đó tác giả sắp xếp và ghi chép lại các sự kiện trong cuộc đời mình theo một mạch văn rõ ràng, dễ đọc và dễ hiểu. Tùy vào mục đích, một cuốn tự truyện cũng có thể pha trộn yếu tố hư cấu để làm nổi bật câu chuyện.
Một số cuốn tự truyên nổi tiếng của các nghệ sỹ Việt như “Phía bên kia bức tường” của roker Trần Lập, “Để gió cuốn đi” của nghệ sỹ Ái Vân,…
2. Phân biệt hồi ký và tự truyện
| Phân loại | Tự truyện | Hồi ký |
| Phạm vi | Thường bao quát toàn bộ cuộc đời tác giả, từ khi sinh ra cho đến hiện tại (hoặc đến một thời điểm nhất định). Mục đích là tạo nên một bản tường thuật đầy đủ về những trải nghiệm sống. | Chỉ tập trung vào một hoặc vài giai đoạn, chủ đề hay trải nghiệm nổi bật trong đời tác giả, thay vì kể toàn bộ cuộc đời. |
| Cấu trúc | Thường theo trình tự thời gian, ghi lại các sự kiện theo thứ tự xảy ra. | Không nhất thiết theo trình tự thời gian; có thể chuyển đổi giữa các mốc thời gian hoặc chủ đề, thiên về cách tiếp cận theo chủ đề. |
| Trọng tâm | Tập trung vào các sự kiện quan trọng, thành tựu và bối cảnh lịch sử, đôi khi kèm theo một số suy ngẫm cá nhân. | Nhấn mạnh cảm xúc, suy ngẫm và những nhận thức sâu sắc của tác giả về trải nghiệm, đồng thời kết nối chúng với những vấn đề hay thông điệp rộng hơn. |
Tóm lại, nếu tự truyện là bức tranh toàn cảnh về một đời người, thì hồi ký giống như những lát cắt được chọn lọc, ghi lại các khoảnh khắc, giai đoạn hoặc câu chuyện tiêu biểu, giàu cảm xúc và ý nghĩa.
Gợi ý:
Làm thế nào để bắt đầu viết nhật ký
7 bước viết truyện ngắn cơ bản mà mình thường xuyên áp dụng
4 tiêu chí chọn dịch vụ viết sách hộ để cuốn sách của bạn sớm đến tay độc giả
3. Một số lưu ý khi viết hồi ký
Khi bắt tay vào viết hồi ký, để tác phẩm vừa chân thật vừa cuốn hút, bạn cần lưu ý một số điểm quan trọng.
Trước tiên, nên xác định rõ khoảng thời gian hoặc chủ đề muốn khai thác, bởi hồi ký không ôm trọn cả một đời người, mà chỉ tập trung vào những giai đoạn, sự kiện hay chủ đề chứa đựng nhiều ý nghĩa nhất.
Bên cạnh đó, sự kết hợp giữa hai yếu tố “chân thực” và “có chọn lọc” cũng vô cùng quan trọng. Dù kể lại câu chuyện xuất phát từ trải nghiệm thật, nhưng bạn chỉ nên giữ lại những chi tiết phục vụ cho thông điệp hoặc cảm xúc chính. Giọng văn cũng nên gần gũi, tự nhiên, giống như đang trò chuyện với một người bạn để người đọc cảm nhận được sự chân thành và kết nối trong từng câu chữ.
Mặt khác, nếu không khéo léo trong cách dùng từ, cuốn hồi ký có thể trở nên nhàm chán vì mang nặng yếu tố “kể lể”. Do đó, việc khơi gợi cảm xúc bằng hình ảnh miêu tả sống động về âm thanh, màu sắc, mùi vị,… sẽ giúp người đọc “thấy” và “cảm” được từng khoảnh khắc. Trong một số trường hợp, tên gọi hoặc đặc điểm nhận dạng của các nhân vật xuất hiện trong hồi ký cũng nên được thay đổi để bảo vệ sự riêng tư cho họ ngoài đời.
Việc hiểu rõ hồi ký là gì và phân biệt được với tự truyện không chỉ giúp chúng ta dễ dàng nhận diện khi đọc sách, mà còn hỗ trợ lựa chọn cách kể phù hợp nhất khi viết về chính mình. Và nếu bạn đang có ý định viết một cuốn hồi ký của riêng mình nhưng còn loay hoay chưa biết phải làm sao, đừng ngần ngại liên hệ với án thư để chúng mình có thể đồng hành cùng bạn trên hành trình viết sách nhé.
Tác giả bài viết: Lưu Ly
Cố vấn nội dung: Hải Dương