Khi bắt đầu tự xuất bản sách, nhiều bạn thường dành phần lớn thời gian để nghĩ về nội dung, tên sách hoặc thiết kế bìa. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu vì đây là những thứ người đọc nhìn thấy đầu tiên. Nhưng sau 5 năm làm biên tập sách và tham gia các dự án tự xuất bản sách, mình nhận ra có một yếu tố ảnh hưởng rất lớn tới trải nghiệm đọc mà lại thường bị xem nhẹ: khổ sách.
Thực tế, việc chọn khổ sách không đơn giản là chọn một size đẹp. Nó ảnh hưởng trực tiếp tới bố cục, số trang, chi phí in sách và cả cảm giác cầm đọc của người dùng. Nếu các bạn đang chuẩn bị xuất bản sách, đây là phần rất đáng để đầu tư thời gian tìm hiểu sớm.
1. Vì sao khổ sách quan trọng trong quá trình xuất bản sách?
Nhiều người nghĩ khổ sách chỉ là kích thước lớn hay nhỏ của cuốn sách. Nhưng trong thực tế làm nghề, đây là yếu tố ảnh hưởng gần như toàn bộ trải nghiệm đọc.
Một khổ sách phù hợp sẽ giúp:
- Bố cục thoáng hơn
- Chữ dễ đọc hơn
- Sách cầm nhẹ tay hơn
- Phần gáy cân đối hơn
- Tối ưu chi phí sản xuất
Ngược lại, nếu chọn sai khổ, cuốn sách có thể trở nên quá dày, khó mở phẳng hoặc tạo cảm giác bí mắt khi đọc lâu.
Ví dụ, cùng một nội dung nhưng khi đổi từ khổ 13×20.5 cm sang 16×24 cm, số trang có thể giảm đáng kể. Cuốn sách sẽ mỏng hơn, phần layout cũng thoáng hơn rất nhiều. Đây là điều nhiều bạn mới tự xuất bản sách thường chỉ nhận ra sau khi cầm bản in thử trên tay.
Ngoài ra, trong quá trình xuất bản sách, khổ sách còn liên quan tới cách chia tay sách, lựa chọn giấy và gia công sau in. Một số kích thước đặc biệt có thể làm hao giấy hoặc tăng chi phí sản xuất khá nhiều.
2. Không có khổ sách nào đẹp nhất cho mọi cuốn sách
Sau 5 năm làm nghề, mình nhận ra gần như không có “khổ sách chuẩn” cho tất cả các thể loại. Điều quan trọng hơn là khổ đó có phù hợp với nội dung và đối tượng độc giả hay không.
Với các dòng sách văn học, truyện ngắn hoặc tản văn, khổ nhỏ thường tạo cảm giác gần gũi hơn. Người đọc có thể dễ dàng cầm bằng một tay hoặc mang theo khi di chuyển.
Trong khi đó, các dòng sách kỹ năng, kinh doanh hoặc chuyên môn lại thường cần layout thoáng hơn vì có nhiều heading, bảng biểu hoặc ghi chú. Nếu ép vào khổ nhỏ, tổng thể cuốn sách sẽ khá bí và khó đọc.
Riêng với sách thiếu nhi hoặc sách nhiều hình ảnh, mình gần như luôn ưu tiên khổ lớn hơn một chút. Hình minh hoạ cần khoảng trắng để tạo cảm xúc. Nếu thu nhỏ quá mức, trải nghiệm thị giác sẽ giảm đi đáng kể.
Dưới đây là một vài khổ sách phổ biến hiện nay:
Đọc thêm:
3 lý do bạn nên viết sách cho riêng mình
5 sai lầm ai cũng có thể mắc phải khi tự xuất bản sách
3. Lỗi phổ biến khi chọn khổ sách
Điều mình gặp nhiều nhất là các bạn chọn khổ sách theo cảm tính. Có người thấy một cuốn ngoài nhà sách đẹp nên muốn làm giống hệt mà quên rằng mỗi nội dung sẽ có cấu trúc hoàn toàn khác nhau.
Mình từng nhận một bản thảo hơn 300 trang nhưng tác giả vẫn muốn dùng khổ nhỏ vì thích cảm giác “văn học”. Khi thử dàn trang sách, cuốn sách trở nên rất dày, phần gáy khá nặng và trải nghiệm đọc không còn thoải mái nữa. Sau đó chỉ cần đổi sang khổ lớn hơn một chút, toàn bộ bố cục đã cân đối hơn rất nhiều.
4. Biên tập viên thường chọn khổ sách như thế nào?
Thực tế, khi làm sách, biên tập viên không chọn khổ chỉ vì “thấy đẹp”. Trong quá trình xuất bản sách, tụi mình thường phải cân nhắc khá nhiều yếu tố như:
- Dung lượng bản thảo
- Đối tượng độc giả
- Số lượng hình ảnh
- Chi phí sản xuất
- Mục tiêu phát hành
- Trải nghiệm đọc thực tế
Thông thường, trước khi chốt khổ cuối cùng, mình sẽ xem qua những cuốn sách đã từng làm cùng chủ đề để tham khảo. Hoặc cũng có trường hợp sẽ dàn thử vài chương để kiểm tra độ thoáng của layout cũng như cảm giác đọc.
Có những cuốn chỉ thay đổi vài centimet nhưng tổng thể đã khác đi rất nhiều.
Khổ sách là một trong những yếu tố dễ bị xem nhẹ nhất nhưng lại ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng cuối cùng của cuốn sách. Một lựa chọn phù hợp sẽ giúp sách dễ đọc hơn, trình bày đẹp hơn và tối ưu chi phí tốt hơn rất nhiều. Nếu các bạn đang chuẩn bị tự xuất bản sách, mình thật sự khuyên nên trao đổi sớm với biên tập viên, designer hoặc xưởng in trước khi chốt layout cuối cùng.
Tại án thư, mình sẽ tiếp tục chia sẻ thêm những kinh nghiệm thực tế về viết, biên tập, dàn trang và tự xuất bản sách để các bạn có thể hình dung rõ hơn trước khi bắt đầu làm cuốn sách đầu tiên của mình.
Mai Sương