Trước khi bắt đầu sự nghiệp chấp bút và được đồng hành cùng các tác giả trên hành trình xuất bản sách a-z, mình từng nghĩ tự xuất bản sách là con đường nhẹ nhàng, bởi các tác giả có thể toàn quyền quyết định thể loại và thời điểm ra mắt sách. Nhưng sau khi thực sự trải nghiệm, mình mới thấy không phải hành trình của tác giả nào cũng thuận lợi. Thực tế, chỉ cần một chút chủ quan hay nóng vội thôi cũng đủ khiến việc tự xuất bản sách của các tác giả gặp rắc rối.
1. Viết sách mà không biết rõ độc giả là ai
Cùng án thư hỗ trợ truyền thông cho nhiều tác giả tự xuất bản sách, mình từng gặp trường hợp sách đã phát hành một thời gian dài nhưng doanh số bán lại rất chậm, dù giọng văn của tác giả có vẻ khá cuốn hút.
Phải đến khi ngồi xuống cùng nhau phân tích kỹ lưỡng, chúng mình mới phát hiện ra nguyên nhân nằm ở việc tác giả khi tự xuất bản sách thường chỉ viết theo sở thích cá nhân mà không xác định được cuốn sách viết cho đối tượng độc giả nào, có gu đọc ra sao? Hệ quả là dù văn phong lôi cuốn, nội dung sách vẫn bị “lệch gu”, trở nên lỗi thời so với thị hiếu của phần đông người đọc hiện tại.
Trên thực tế, sách vẫn luôn là món quà tinh thần đáng quý của nhiều người, nhưng thị hiếu của độc giả lại không ngừng thay đổi. Nếu tác giả chỉ mải viết theo cảm hứng riêng hoặc giữ mãi cách tiếp cận cũ, thì dù văn phong có hay đến đâu, cuốn sách vẫn khó được đón nhận rộng rãi.
2. Chủ quan trong khâu biên tập
Biên tập bản thảo sách không chỉ là chuyện sửa lỗi chính tả hay dấu câu, mà còn phải phát hiện được những sai sót trong cách triển khai ý tưởng, sự thiếu logic trong mạch nội dung hay điều chỉnh câu từ sao cho đúng hoàn cảnh, đúng sắc thái.
Theo quan sát của mình, có không ít người thường lạm dụng lối viết hoa mỹ bay bổng, nhưng thay vì để lại ấn tượng tích cực cho người đọc, điều này lại khiến câu văn trở nên lạc điệu, rườm rà. Hay như khi đề cập đến văn hóa, thói quen hoặc tập quán vùng miền, nhiều tác giả cũng thường gặp sai sót do sự khác biệt trong quan niệm, ngôn ngữ của từng địa phương.
Điều quan trọng là không phải tác giả nào cũng đủ khả năng “soi” ra những lỗi sai ấy, mà chỉ có biên tập viên giàu kinh nghiệm mới phát hiện được.
Mình từng thấy nhiều người viết bối rối, thậm chí nản lòng ở khâu biên tập. Đó là lý do vì sao bên cạnh chấp bút sách, mình và đội ngũ án thư cũng rất chú trọng vào việc chỉnh sửa bản thảo cho các tác giả.
Bên cạnh tư vấn và hỗ trợ xuất bản sách, án thư cũng có những thành viên đã tự cho ra mắt thành công cuốn sách của riêng mình, chẳng hạn như founder Hải Dương với “Nằm nghe gió thổi sau hè”. Do đó, ngoài việc biên tập câu từ sao cho đủ điều kiện xuất bản, án thư còn có thể giúp các tác giả định hướng và điều chỉnh nội dung để cuốn sách vừa hợp thị hiếu độc giả, vừa giữ được “chất” riêng của người viết.
3. Xem nhẹ hình thức của cuốn sách
Cốt truyện hay và lối diễn đạt hấp dẫn là điều kiện cần, nhưng hình thức chỉnh chu và bắt mắt mới là điều kiện đủ để một cuốn sách thu hút được sự chú ý của độc giả. Hình thức của một cuốn sách được thể hiện qua thiết kế bìa, hình vẽ minh họa, cách dàn trang và cả chất lượng in ấn. Xem nhẹ bất cứ yếu tố nào cũng có thể làm giảm trải nghiệm đọc của độc giả, thậm chí còn khiến độc giả chẳng có hứng thú cầm cuốn sách lên để tìm hiểu nội dung.
Khi chấp bút hay hỗ trợ xuất bản cho các tác giả tự xuất bản sách của án thư, mình nhận thấy có rất nhiều tác giả thờ ơ với khâu thiết kế bìa, dàn trang hay in ấn, thay vào đó là chọn phó thác hoàn toàn cho bên thứ ba. Nếu đơn vị hỗ trợ không cẩn trọng, sách in có thể bị lỗi hoặc hình thức kém thu hút, dẫn đến việc bán chậm, thậm chí phải tốn thêm chi phí và công sức để chỉnh sửa.
Gợi ý:
Quy trình viết sách hộ diễn ra như thế nào?
Ebook và sách in: nên chọn dịch vụ xuất bản sách nào?
Xuất bản sách có giúp ích gì cho việc xây dựng thương hiệu cá nhân không?
4. Chọn sai đơn vị phát hành và truyền thông sách
Danh tiếng của đơn vị phát hành và truyền thông cũng có ảnh hưởng rất lớn đến sự thành công của một cuốn sách. Với vai trò là độc giả, mình sẽ luôn ưu tiên chọn những đầu sách được phát hành và giới thiệu bởi các nhà xuất bản uy tín. Và mình tin chắc rằng, nhiều độc giả khác cũng có tâm lý như vậy.
Thông thường, khi thấy sách được đồng hành bởi những đơn vị có danh tiếng tốt, độc giả sẽ yên tâm hơn về chất lượng và sẵn sàng chọn mua, ngay cả khi chưa biết nhiều về tác giả. Ngược lại, một tác giả dù nổi tiếng đến đâu nhưng nếu kết hợp với đơn vị xuất bản, truyền thông thiếu uy tín thì việc bán sách ít nhiều cũng sẽ bị ảnh hưởng.
5. Cố gắng làm mọi thứ một mình
Lần đầu tự xuất bản sách, nhiều tác giả thường rất hào hứng và tin rằng mình có thể tự hoàn thiện bản thảo, tự biên tập, tự thiết kế bìa, tự in ấn, thậm chí tự lo luôn cả khâu truyền thông. Nhưng thực tế lại khác hẳn. Tự xuất bản sách là một hành trình dài và nhiều công đoạn. Để đảm bảo cuốn sách đủ hấp dẫn và không bị “chìm nghỉm” giữa vô số đầu sách khác trên thị trường rất cần có sự phối hợp nhịp nhàng giữa một người viết tốt, một biên tập viên tinh ý, một designer khéo léo và một đội ngũ hỗ trợ truyền thông giàu kinh nghiệm.
Nếu cố gắng tự ôm đồm mọi việc, không chỉ tiến độ ra mắt sách bị kéo chậm mà tác giả còn dễ cảm thấy áp lực, nản lòng, thậm chí bỏ dở đứa con tinh thần của mình.
Tự xuất bản sách không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành bản thảo, mà còn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng trong từng khâu biên tập, thiết kế, in ấn và phát hành. Trên hành trình ấy, sai lầm là điều khó tránh. Chỉ khi người viết nhận thức được những sai lầm để rút kinh nghiệm, đồng thời tìm được người đồng hành phù hợp thì hành trình tự xuất bản sách mới có thể trở nên dễ dàng.
Tác giả bài viết: Ngọc Ánh