Theo Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Việt Nam, độ tuổi thiếu nhi được quy định là dưới 16 tuổi. Tuy nhiên trong 16 năm đó, trẻ trải qua nhiều giai đoạn phát triển với những đặc điểm nhận thức, nhu cầu và khả năng tiếp thu khác nhau. Vì vậy, mình nghĩ việc phân chia độ tuổi để lựa chọn sách thiếu nhi phù hợp là rất cần thiết, giúp trẻ tiếp nhận tri thức hiệu quả hơn và hình thành thói quen đọc tích cực ngay từ nhỏ.
1. Trẻ nhỏ từ 0 đến 2 tuổi
Nhớ lại thời thơ ấu của mình và anh chị em trong nhà, khi điều kiện kinh tế còn nhiều hạn chế, trẻ con ở độ tuổi này chỉ cần khỏe mạnh, ăn được ngủ được là bố mẹ yên tâm. Còn khi cuộc sống dần trở nên đủ đầy hơn như hiện tại, nhiều bố mẹ lại lựa chọn giáo dục kiến thức, kỹ năng cho con từ rất sớm với mong muốn các con được lớn lên với một nền tảng vững chắc nhất.
Trẻ ở giai đoạn từ 0 – 2 tuổi thường có những đặc điểm như:
- Tò mò, khám phá xung quanh thông qua quan sát, cảm nhận, cầm nắm.
- Bị thu hút bởi màu sắc, hình ảnh rõ nét, hình khối đơn giản
Vì vậy, bố mẹ nên chọn các cuốn sách thiếu nhi có tiêu chí sau để giúp con vừa phát triển toàn diện các giác quan, vừa kết nối sâu sắc hơn với bố mẹ:
- Ít chữ, chủ yếu là tranh ảnh về những đồ vật quen thuộc với màu sắc rõ ràng, hình khối đơn giản.
- Có chất liệu bìa cứng hoặc vải an toàn để trẻ thoải mái chạm vào và khám phá.
- Ưu tiên sách được thiết kế phần lật mở, kéo đẩy sinh động giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động, trí tưởng tượng, tăng hứng thú với việc đọc sách.
2. Giai đoạn từ 3 đến 5 tuổi
Ở độ tuổi này, trẻ không chỉ bắt đầu phát triển kỹ năng ngôn ngữ, có thể hiểu và yêu thích các câu chuyện đơn giản, mà còn tò mò về mọi thứ xung quanh. Nếu đã đọc bài viết 7 cuốn sách về tuổi thơ làm giàu tâm hồn cho trẻ nhỏ, bạn sẽ thấy mình kể về Bơ – một đứa cháu mới năm tuổi nhưng cực kỳ lém lỉnh. Lần nào gặp Bơ, mình cũng ngập ngụa trong “một vạn câu hỏi vì sao” của con về đủ thứ trong cuộc sống.
Chính vì vậy, bố mẹ có thể đọc cho trẻ nghe:
- Truyện cổ tích có độ dài vừa phải và nhiều tranh ảnh minh họa phong phú, giúp trẻ vừa học được nhiều từ ngữ vừa kích thích trí tưởng tượng.
- Sách truyện có chứa các bài học đạo đức để ươm mầm nhân cách sống cho các con.
Để tiết kiệm thời gian tìm kiếm, bố mẹ có thể tham khảo bài viết về top 10 cuốn sách thiếu nhi hay trong văn học nước ngoài mà mình đã giới thiệu, trong đó có những cuốn rất phù hợp với các tiêu chí trên như “Những ngày hạnh phúc ở làng ồn ào”, “Những người phụ nữ bé nhỏ”,…
Gợi ý:
7 tiểu thuyết hay trong kho tàng văn học Việt Nam
Top 5 cuốn sách nên đọc dành cho người mới bắt đầu
“Chuyện ngày bé” – bắt gặp tuổi thơ của mình qua từng trang sách
3. Trẻ từ 6 đến 8 tuổi
Năm 6 tuổi là cột mốc quan trọng vì trẻ đã được đến trường, từ những người trẻ tiếp xúc cho đến những thông tin trẻ được tiếp cận đều khác biệt rất nhiều so với độ tuổi mầm non. Chính vì thế, trẻ có thể sẽ hiếu động hơn, ham tìm tòi và khám phá hơn. Đây cũng chính là thời điểm vàng để giúp con hình thành niềm hứng thú đọc sách.
Bố mẹ có thể chọn cho trẻ trong độ tuổi này những cuốn sách:
- Có nội dung dài, câu chuyện đa dạng với nhân vật sống động, giúp trẻ hiểu biết thêm về thế giới xung quanh và phát triển tư duy.
- Một số chủ đề sách phù hợp: sách khoa học đơn giản, về thế giới tự nhiên, truyện phiêu lưu hoặc sách về tuổi thơ.
“Nằm nghe gió thổi sau hè” của tác giả Hải Dương, “Chuyện ngày bé” của Nguyễn Minh Anh hoặc “Dế mèn phiêu lưu ký” của Tô Hoài là những đầu sách thiếu nhi mình thấy rất phù hợp.
Tuy nhiên, đây là giai đoạn trẻ bắt đầu biết chữ và có thể tự đọc sách một mình. Do đó, bố mẹ cần đồng hành sát sao với bé trong việc lựa chọn sách có nội dung tích cực, đúng đắn, tránh làm ảnh hưởng đến sự phát triển về ngôn ngữ, tư duy của trẻ sau này.
4. Trẻ từ 9 đến 12 tuổi
Bước vào giai đoạn này, trẻ đã có những hiểu biết nhất định về xã hội, con người và thế giới xung quanh, bắt đầu xuất hiện tâm tư tình cảm riêng. Do đó, những cuốn sách có chiều sâu, cốt truyện nhiều tình huống và đòi hỏi phải suy nghĩ sẽ khiến trẻ thích thú hơn so với sách có nội dung quá đơn giản và dễ đoán.
Bên cạnh đó, bố mẹ có thể khuyến khích trẻ đọc những cuốn sách chứa nhiều thông điệp, bài học đạo đức, giúp trẻ nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách, tạo nền tảng cho sự trưởng thành về mặt cảm xúc và trí tuệ.
Trên trang website của án thư, chúng mình đã có bài viết giới thiệu 7 cuốn sách thiếu nhi phù hợp với lứa tuổi tiểu học, bố mẹ có thể tham khảo. Trong danh sách đó, mình đặc biệt ấn tượng với tác phẩm “Búp sen xanh” và “Đất rừng phương Nam” vì không chỉ nói về những phẩm chất tốt của con người mà truyền tải tinh thần yêu nước và lòng biết ơn.
5. Trẻ từ 13 đến 16 tuổi
Đây là giai đoạn trẻ đã có suy nghĩ độc lập và bắt đầu quan tâm tới những chủ đề sâu sắc hơn như nghề nghiệp, ước mơ, kỹ năng sống, tình yêu.
Những cuốn sách bé đọc ở giai đoạn này nên tập trung vào việc phát triển khả năng phân tích, hỗ trợ sự nhận thức và sự trưởng thành. Do đó, sách văn học, tiểu thuyết, sách khoa học nâng cao hoặc sách tham khảo phục vụ việc học theo mình sẽ là lựa chọn phù hợp, không chỉ cung cấp kiến thức chuyên sâu mà còn giúp trẻ khám phá bản thân và thế giới.
Về hình thức, sách có thể không cần nhiều hình minh họa nữa nhưng vẫn nên có bố cục khoa học, dễ đọc, vừa tránh nhàm chán vừa giúp bé bảo vệ mắt.
Mỗi người là một cá thể riêng biệt với những tính cách, mức độ phát triển và nhận thức khác nhau. Vì vậy, mình nghĩ rằng điều quan trọng nhất khi chọn sách thiếu nhi là cần hiểu rõ sở thích và thói quen đọc của trẻ, từ đó chọn được các cuốn sách phù hợp, giúp việc đọc sách trở thành niềm vui chứ không phải là sự ép buộc. Đồng thời, độ tuổi thiếu nhi là khoảng thời gian trẻ tiếp thu, ghi nhớ thông tin rất nhanh và sâu sắc. Chính vì vậy, bố mẹ nên dành thời gian đọc sách trước khi chọn, tránh để bé tiếp xúc với những nội dung lệch lạc.
Tác giả bài viết: Thành Bích