“Hôm qua viết status thôi mà bí từ gần nửa tiếng, có buồn cười không?” – bạn mình than. Mình bật cười, vì cũng từng như vậy: ý tưởng thì có, nhưng câu chữ cứ lặp lại, không biết thay bằng từ nào cho tự nhiên. Mình nhận ra, viết nhiều thôi chưa đủ, quan trọng là có vốn từ để viết. Và một trong những cách giúp mình cải thiện rõ nhất chính là đọc sách. Dưới đây là 10 cuốn sách chữa bí từ mà mình thấy thực sự hiệu quả để mở rộng vốn từ và viết mượt mà hơn.
1. Từ điển tiếng Việt – Hoàng Phê
“Từ điển tiếng Việt” của giáo sư Hoàng Phê xứng đáng là cuốn sách gối đầu giường của bất kỳ cây viết nào, kể cả bạn đang theo con đường viết thương mại hay viết sáng tác. Cuốn sách này được giới chuyên môn đánh giá cao về độ chính xác, tính hệ thống và khả năng tra cứu tin cậy. Do đó, nếu bạn muốn hiểu sâu, dùng đúng từ vựng tiếng Việt, thì đây chính là cuốn sách chữa bí từ không thể thiếu trên bàn làm việc của bạn.
2. Thú chơi chữ – Lê Trung Hoa, Hồ Lê
“Thú chơi chữ” là cuốn sách thú vị dành cho những ai yêu tiếng Việt và mê khám phá cách dùng từ tinh tế, dí dỏm trong văn chương lẫn đời sống. Sách chia hiện tượng chơi chữ thành 14 kiểu, được trình bày rõ ràng, dễ hiểu và giàu tính ứng dụng.
Không chỉ giúp người đọc hiểu đúng và sâu sắc về các hình thức chơi chữ, sách còn truyền cảm hứng để người đọc thêm yêu tiếng Việt. Đây là cuốn sách chữa bí từ hiệu quả dành cho mọi lứa tuổi và ngành nghề.
3. Chữ xưa còn một chút này – Nguyễn Thùy Dung
“Chữ xưa còn một chút này” mang đến góc nhìn sâu sắc về tiếng Việt qua 100 mục từ cô đọng, dễ hiểu. Trong từng mục từ, tác giả phân tích nguồn gốc và ý nghĩa gốc của từ, đồng thời chỉ ra cách dùng sai hoặc hiểu sai đã phổ biến theo thời gian.
Chẳng hạn, với từ “vị tha”, tác giả phân tích: ““Vị” là bởi vì, giúp cho. “Tha” là khác, người khác. “Vị tha” là vì người khác, biết nghĩ cho người khác. Đây là đức tính của người giàu lòng nhân ái. Trái với “vị tha” là “vị kỷ” nghĩa là “vì mình”.”
Nhờ cách lý giải mạch lạc, có chiều sâu, sách giúp người đọc dùng từ chuẩn xác hơn, tránh diễn đạt hời hợt. Không chỉ dành riêng cho người làm content, cuốn sách còn phù hợp với bất kỳ ai yêu tiếng Việt và mong muốn đào sâu vào vẻ đẹp của từng lời ăn tiếng nói hằng ngày.
4. Nằm nghe gió thổi sau hè – Hải Dương
Không chỉ mở ra bầu trời tuổi thơ thông qua ký ức của cô bé Mận, “Nằm nghe gió thổi sau hè” còn là cuốn sách chữa bí từ hiệu quả. Qua từng trang sách, mình như vừa được trở về tuổi thơ với những lần trốn ba má ra đồng bắt con cá rô đồng, hay là khi chăn bò trên đồi hái sim tím; vừa thu thập được kha khá từ vựng thú vị như “gian hàng tự phát”, “khung trời hoa mộng”, “chàng lính ngự lâm”… để ứng dụng vào bài viết của mình sau này.
5. Cổ mỹ từ – Nguyễn Thùy Dung
“Cổ mỹ từ” giới thiệu 58 từ ngữ cổ được chia thành hai phần: “Những từ diễn tả cảnh vật thiên nhiên” và “Những từ diễn tả tình cảm và cuộc sống”. Những từ ngữ này được tác giả Nguyễn Thùy Dung chọn lọc từ kho tàng thi văn Việt Nam xưa, kèm theo phần giải thích rõ ràng, dễ hiểu.
Không chỉ giúp người đọc hiểu đúng nghĩa và sắc thái biểu cảm của từng từ, “Cổ mỹ từ” còn gợi lại vẻ đẹp tinh tế của tiếng Việt cổ, góp phần làm sống lại một lớp từ ngữ đang dần bị lãng quên.
Gợi ý
Khám phá 7 cuốn sách cải thiện vốn từ cực hiệu quả
Top 5 cuốn sách nên đọc dành cho người mới bắt đầu
“Tiệm sách của nàng” – Bản tình ca dịu dàng giữa hai miền ký ức
6. Lắt léo tiếng Việt – Lê Minh Quốc
“Lắt léo tiếng Việt” mở ra góc nhìn dí dỏm và tinh tế về sự đa dạng trong cách dùng từ của người Việt. Không khô khan hay hàn lâm, tác giả dùng giọng văn nhẹ nhàng, hài hước để khám phá các hiện tượng như đồng âm, gần âm, nói lái, chơi chữ – những điểm đặc trưng tạo nên sự phong phú và duyên dáng cho tiếng Việt.
Qua từng ví dụ cụ thể và nhận xét hóm hỉnh, sách không chỉ giúp người đọc thấy được cái hay của tiếng mẹ đẻ mà còn khơi gợi cảm hứng quan sát, sử dụng từ ngữ tinh tế hơn trong giao tiếp và viết lách.
7. Nỗi oan thì, là, mà – Nguyễn Đức Dân
“Nỗi oan thì, là, mà” của Nguyễn Đức Dân là một cuộc hành trình lý thú vào chiều sâu tiếng Việt, nơi những từ nhỏ bé như “thì”, “là”, “mà” từng bị xem nhẹ, lại được phục hồi vị thế bằng lập luận chặt chẽ và cái nhìn sâu sắc.
Không đơn thuần chỉ là phản biện với những định kiến ngôn ngữ, tác giả còn giúp người đọc hiểu rằng chính những “hạt bụi ngữ pháp” này mới góp phần làm nên vẻ đẹp uyển chuyển, linh hoạt và giàu nhạc tính của tiếng Việt. Qua từng dẫn chứng và phân tích sắc sảo, sách như gợi nhắc rằng: để viết hay, cần biết trân trọng cả những từ ngỡ như thừa. Đây chính là một cuốn sách chữa bí từ đáng đọc cho người làm content, biên tập, hay bất kỳ ai yêu tiếng Việt và muốn khám phá cái hồn phía sau từng con chữ.
8. Từ vay hay dùng – Nguyễn Thùy Dung
“Từ vay hay dùng” tập hợp những từ mượn từ các ngôn ngữ như Pháp, Hoa, Khmer… đang được người Việt sử dụng phổ biến hằng ngày.
Thông qua những từ tưởng chừng rất Việt như “xôm tụ”, “lăng xê”, “bưng biền”, “số dách”,… cuốn sách giúp người đọc nhận ra dấu vết của giao thoa văn hóa trong từng câu chữ. Nhờ cách giải thích gần gũi, dễ hiểu, cuốn sách đã giúp hành trình khám phá nguồn gốc từ vay trở nên nhẹ nhàng, sinh động.
9. Đi tìm bản sắc tiếng Việt – Trịnh Sâm
“Đi tìm bản sắc tiếng Việt” là tập hợp các bài viết đã đăng báo của nhà ngôn ngữ học Trịnh Sâm, mang đến những khảo sát và phân tích sâu sắc về đặc trưng ngôn ngữ báo chí, phong cách cá nhân trong hành văn, cũng như nhiều vấn đề thực tiễn của tiếng Việt hiện nay. Cuốn sách đặc biệt tập trung vào cách dùng tiếng Việt ở các địa phương miền Nam, đặc biệt là Nam Bộ, nơi có những biến thể và sắc thái ngôn ngữ rất riêng, góp phần làm nên sự đa dạng của tiếng Việt hiện đại.
Mình đề xuất cuốn sách này trong danh sách sách chữa bí từ hiệu quả bởi “Đi tìm bản sắc tiếng Việt” không chỉ giúp mở rộng vốn từ theo vùng miền, mà còn cung cấp góc nhìn mới mẻ về cách dùng từ trong báo chí và đời sống.
10. Ăn, uống, nói, cười & khóc – Trần Huyền Ân
“Ăn, uống, nói, cười & khóc” xoay quanh các hoạt động thường ngày gắn với cái miệng, nhưng lại phản ánh chiều sâu văn hóa, ngôn ngữ Việt.
Sách lý giải sắc sảo từng hành vi: “ăn” gắn với thành ngữ “ăn có nhai, nói có nghĩ”, “uống” gắn với phong tục và câu chuyện nhậu, “nói” đi liền với lễ nghĩa, “khóc” thể hiện cung bậc cảm xúc qua ca dao như: “Con chim tra trả, ai vay mà trả… Cớ chi nước mắt rưng rưng nhỏ hoài?”
Bằng giọng văn dí dỏm và dẫn chứng gần gũi, tác phẩm giúp người đọc nhận ra sự tinh tế, phong phú của tiếng Việt trong những điều tưởng như rất bình thường.
Hy vọng những cuốn sách chữa bí từ được gợi ý trên đây sẽ giúp bạn tăng vốn từ vựng, chữa bí từ khi viết. Tuy nhiên đọc thôi là chưa đủ, mỗi khi bắt gặp một từ thú vị, một cách diễn đạt hay, bạn có thể gạch chân hoặc ghi chú lại, rồi thử áp dụng vào bài viết của mình để ghi nhớ lâu hơn và dùng từ linh hoạt hơn nhé.
Tác giả bài viết: Lưu Ly